Part MISTH.01 - Μισθολόγια τακτικού προσωπικού ΕΖΘ

Η Ελευθέρα Ζώνη Θεσσαλονίκης (ΕΖΘ) ιδρύθηκε στις 1923-03-01 ως απόκριση στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες του Βαλκανικού χώρου μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων. Η Θεσσαλονίκη, έχοντας στερηθεί μεγάλο μέρος της ενδοχώρας που την τροφοδοτούσε τα προηγούμενα χρόνια, αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά και εμπορικά προβλήματα. Σε αυτήν την κρίσιμη περίοδο, παράγοντες του κράτους, με επικεφαλής τον τότε Διευθυντή των Οικονομικών Υπηρεσιών Μακεδονίας Γεώργιο Κοφινά, αναπτύχθηκαν ιδέες για την δημιουργία ενός οργανισμού στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Ο στόχος ήταν όχι μόνο η συγκράτηση της υπάρχουσας "πελατείας" της πόλης, αλλά και η επαύξησή της μέσω της παροχής όλων των απαραίτητων μέσων διαμετακόμισης στο εμπόριο, απαλλαγμένων από τελωνειακές διατυπώσεις. Το σχέδιο αυτό παρουσιάστηκε από τον ίδιο στη γαλλόφωνη εφημερίδα L'Independent τον Δεκέμβριο του 1912.

Νομοθετικές Βάσεις και Πρώτες Προσπάθειες: Δύο χρόνια αργότερα, το νόμο 390 της 17 Νοεμβρίου 1914 και το αντίστοιχο διάταγμα της 28 Σεπτεμβρίου 1915 ψήφισαν την ίδρυση της Ελευθέρας Ζώνης. Ωστόσο, η κήρυξη του Παγκοσμίου Πολέμου εμπόδισε την εφαρμογή των μέτρων αυτών. Μετά το τέλος του πολέμου και την αποκατάσταση των συγκοινωνιών και των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών, αναδείχθηκε πάλι το ζήτημα της εξυπηρέτησης του διαμετακόμισης εμπορίου. Το ίδιο αίτημα παρουσίαζε και η Σερβία, η οποία, ως σύμμαχος της Ελλάδας, δεσμευόταν με συνθήκη να χρησιμοποιεί τη Θεσσαλονίκη ως βασικό κόμβο διαμετακόμισης.

Ιδρυτική δραστηριότητα του 1923: Από τις αρχές του 1923, παρατηρείται με πιο έντονους ρυθμούς το ενδιαφέρον του κράτους για την ίδρυση της Ελευθέρας Ζώνης. Ο νέος Υπουργός Οικονομικών Γεώργιος Κοφινάς θεωρούσε το ζήτημα ως "υψίστης Εθνικής και Οικονομικής σημασίας". Συγκεκριμένα, τον Μάρτιο του 1923, η Επαναστατική Κυβέρνηση συστήνει στη Θεσσαλονίκη ένα νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, το οποίο ονομάζεται "Επιτροπεία Ελευθέρας Ζώνης".

Σύσταση της Επιτροπείας Ελευθέρας Ζώνης: Την Δευτέρα 23 Απριλίου 1923, στις 7 το απόγευμα, συνήλθε στο Διοικητήριο ύστερα από πρόσκληση του Γενικού Διοικητή της Θεσσαλονίκης η Επιτροπεία της Ελευθέρας Ζώνης Θεσσαλονίκης, βασισμένη στο νόμο 390/17.11.1914 και το Βασιλικό Διάταγμα της 15/2/1923. Η Επιτροπεία εκλέγει πρόεδρο, αρχικά έναν αντιπρόεδρο και αργότερα δύο αντιπροέδρους. Για την εκτέλεση των αποφάσεων της συγκροτείται η "Εκτελεστική Επιτροπή", αποτελούμενη από τον Πρόεδρο και δύο άλλα μέλη της Επιτροπείας. Ο Γενικός Διοικητής Θεσσαλονίκης έχει την ευθύνη της γενικής εποπτείας.

Αρχικά Στάδια Λειτουργίας: Τα πρώτα χρόνια η Ελεύθερη Ζώνη αντιμετώπισε δυσκολίες στη λειτουργία της. Χρειάστηκε χρόνος για τον καθορισμό των ορίων της ΕΖΘ, την κατασκευή των περιτειχισμάτων, την εκτέλεση των πρώτων τεχνικών έργων, την πρόσληψη του απαραίτητου προσωπικού και την εξοπλισμό με τις αναγκαίες υποδομές. Ο υπηρεσιακός κανονισμός της ΕΖΘ δημοσιεύθηκε με Βασιλικό Διάταγμα στις 1923-12-29, σύμφωνα με τον οποίο τα Γραφεία και οι Υπηρεσίες διευθύνονται από τον Γραμματέα της Επιτροπείας, ο οποίος φέρει τον τίτλο "Διευθύνων Γραμματεύς Επιτροπείας Ελευθέρας Ζώνης Θεσσαλονίκης".

Επέκταση και οικοδομική δρασατηριότητα του 1925: Τον Οκτώβριο του 1925, η Επιτροπεία της ΕΖΘ είχε ολοκληρώσει την εγκατάσταση της σιδηροδρομικής γραμμής ανάμεσα στον κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό και το λιμάνι, καθώς και τη συμφωνία με τις στρατιωτικές αρχές. Παράλληλα, παρήγγειλε από τη Γαλλία μεταλλικά υπόστεγα και επισκευές στην Υγειονομική Αποθήκη, φτάνοντας συνολικά τις 55.000 τ.μ. Ακόμη, η ΕΖΘ μίσθωσε το κτίριο των γραφείων της από την Οθωμανική Τράπεζα τον 1925-10, το οποίο σήμερα στεγάζεται το Λιμεναρχείο. Ωστόσο, τότε το κτίριο ήταν διώροφο.

Εκκίνηση Λειτουργίας: Η ΕΖΘ άρχισε να λειτουργεί από τις 1925-10-19. Στις 1925-10-18 στις 10:30 το πρωί, πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια της λειτουργίας της ΕΖΘ στα γραφεία της "μετά πάσης επισημότητος".

Η ΕΖΘ προέβη στην εκτέλεση πολλών τεχνικών και αποθηκευτικών έργων, με κυρίαρχη την ανάπτυξη των διακλαδώσεων των σιδηροδρομικών γραμμών. Η έκτασή της επεκτάθηκε τη δεκαετία του 1920, ενώ η περιουσία μεγάλωσε μέσω αναγκαστικών απαλλοτριώσεων ακινήτων τόσο εντός όσο και εκτός της Ζώνης.

Βιομηχανικές Δραστηριότητες και Διαμετακόμιση: Επιτρέπεται η λειτουργία βιομηχανικών καταστημάτων εντός της ΕΖΘ, τα οποία επεξεργάζονται τα εμπορεύματα και τα επανεξάγουν μεταποιημένα. Στόχος ήταν η ανάπτυξη της ελληνικής βιομηχανίας και η δημιουργία μιας συνεχούς εξαγωγικής και εισαγωγικής κίνησης. Η ΕΖΘ, και αργότερα η ΕΖΛΘ, είχε μερική αρμοδιότητα στις φορτοεκφορτώσεις και τις μεταφορές του λιμανιού. Η ευθύνη της περιοριζόταν στα υποκείμενα φόρων εμπορεύματα στην περιοχή της Ελευθέρας Ζώνης, ενώ οι εκφορτώσεις εντός του πλοίου και οι εκφορτώσεις και μεταφορές προς τον Ελεύθερο Λιμέναν υπάγονταν στη αρμοδιότητα του Γραφείου Εργασίας Λιμένος.

Κατάληψη της Θεσσαλονίκης και Καταστροφές του 1941: Το πρωί της 1941-04-09, τα γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη, διώχνοντας τους υπαλλήλους των τριών οργανισμών. Όλα τα εμπορεύματα, τόσο ιδιωτικά όσο και δημόσια, χαρακτηρίστηκαν από τη γερμανική στρατιωτική διοίκηση ως λεία πολέμου και κατασχέθηκαν για μεταφορά στην Γερμανία ή διαθεσιμότητα στον στρατό κατοχής. Οι αποθήκες και το κτίριο της ΠΑΕΓΑ κατασχέθηκαν από τους Γερμανούς έως την αποχώρησή τους το 1945.

Κατοχή και Καταστροφές: Η κατοχή διήρκησε μέχρι τον 1944-10. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το λιμάνι, ως ζωτικό στρατιωτικό κέντρο μεταφορών, βομβαρδιζόταν από την αγγλική και αμερικανική αεροπορία με καταστροφικά αποτελέσματα. Από τους βομβαρδισμούς καταστράφηκε ο τεχνικός και αποθηκευτικός εξοπλισμός του λιμανιού, με το 80% των τεχνικών και αποθηκευτικών εγκαταστάσεων να καταστράφηκαν μερικώς ή ολικώς. Η αξία των καταστροφών υπολογιζόταν σε 94.365.000 προπολεμικές δραχμές ή 104.000 χρυσές εικοσοφράγκες με βάση την τιμή του χρυσού στα 1945.

Κατάσταση μετά την Απελευθέρωση (1944-11): Κατά το Νοέμβριο του 1944, μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, ο λιμένας παρουσίαζε σοβαρές ζημιές:

1. Όλα τα κρηπιδώματα είχαν ανατιναχθεί, πολλά εκ θεμελίων.
   2. Ο κυματοθραύστης ανατινάχθηκε στα περισσότερα τμήματα.
   3. Όλα τα παραλιακά υπόστεγα είχαν ανατιναχθεί.
   4. Οι περισσότερες εσωτερικές αποθήκες είχαν καταστραφεί.
   5. Οι μισοί στάβλοι είχαν καταστραφεί τελείως.
   6. Το κτίριο των Τελωνείων καταστράφηκε κατά το ήμισυ.
   7. Καταστράφηκαν τα κτίρια του λιμενικού ταμείου και του Λιμεναρχείου.
   8. Το σιδηροδρομικό δίκτυο υπέστη ολοκληρωτική καταστροφή.
   9. Το σιλό καταστράφηκε και λεηλατήθηκε από τους Γερμανούς.
   10. Όλοι οι γερανοί ανατινάχθηκαν στη θάλασσα.
   11. Ολόκληρη η λεκάνη του λιμανιού και οι είσοδοι του αχρηστεύθηκαν με εσκεμμένη καταβύθιση πλοίων.
   12. Το συγκρότημα των ψυγείων είχε καταστραφεί τελείως.

Ανοικοδόμηση και Επαναλειτουργία (1945-1951): Τον Μάρτιο του 1945, η ΕΖΘ κλήθηκε να συνεχίσει τις εργασίες της, επιμελώντας με δικά της έξοδα την ανοικοδόμηση του λιμανιού πάνω στα ερείπια και τη συνεχιζόμενη παραλαβή, εναποθήκευση και διαφύλαξη των αποστολών τροφίμων και εφοδίων από τους Συμμάχους. Η επαναλειτουργία διευκολύνθηκε αρχικά από σποραδικές και πρόχειρες επισκευές των Βρετανικών Στρατιωτικών Υπηρεσιών στα κρηπιδώματα της ανατολικής προβλήτας και σε παραλιακές αποθήκες. Ωστόσο, οι επισκευές ήταν ελάχιστες λόγω των σοβαρών καταστροφών στις εσωτερικές εγκαταστάσεις και το εξωτερικό περιτείχισμα της Ζώνης.

Ολοκλήρωση Ανακατασκευής: Σταδιακά, μέχρι το 1951, η ΕΖΘ κατάφερε να ανακατασκευάσει πέντε καταστραμμένες αποθήκες επιφάνειας 7.700 τ.μ., να επισκευάσει πολλές άλλες αποθήκες και κτίρια, καθώς και τμήματα των εγκαταστάσεων των στάβλων. Κατασκευάστηκαν νέα μικρότερα κτίρια όπως ζυγιστήρια, φυλάκια, λουτήρες και γραφεία. Απομακρύνθηκαν οι σωροί των συντριμμάτων, αποκαταστάθηκε η σιδηροδρομική σύνδεση με τον Σταθμό της Θεσσαλονίκης και επισκευάστηκαν οι ζημιές στο σιδηροδρομικό δίκτυο εντός του λιμανιού. Επιπλέον, επισκευάστηκαν τα δίκτυα ηλεκτροφωτισμού και ύδρευσης, οργανώθηκε εκ νέου η Πυροσβεστική υπηρεσία του Λιμανιού και επισκευάστηκαν οι κύριες οδικές αρτηρίες του λιμανιού με νέους κυβόλιθους, συνολικά 21.700 τ.μ.

Κατασκευή Νέας Προβλήτας Λαγκασαιρ: Η κατασκευή της νέας προβλήτας Λαγκασαιρ, δυτικά του λιμανιού, ολοκληρώθηκε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η κατασκευή ξεκίνησε το 1938 από το ΛΤΘ, αλλά διακόπηκε λόγω του πολέμου. Μετά την απελευθέρωση, τα Βρετανικά Στρατεύματα συνέχισαν την κατασκευή, ενώ από τον Μάρτιο του 1946 ανέλαβε το ΛΤΘ. Το νέο κρηπίδωμα της παραλιακής οδού του Κεντρικού Λιμένος κατασκευάστηκε με τη συνδρομή του αμερικανικού οργανισμού Steers Gross. Από το ΛΤΘ και τις αμερικανικές υπηρεσίες (AMAG) επισκευάστηκαν άλλα κρηπιδώματα και ο κυματοθραύστης. Μετά την εκτέλεση αυτών των έργων, η ΕΖΘ διέθετε κρηπιδώματα συνολικού μήκους 1255 μ., τα οποία παρείχαν τη δυνατότητα ταυτόχρονης πλεύρισης σε δέκα πλοία με βάθος θάλασσας από οκτώ έως δέκα μέτρα.

Συγχώνευση και Μετασχηματισμός (1953): Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, υπήρχε η αίσθηση ότι ο λιμένας είχε σχετικά αποκατασταθεί και καταστεί ένα μικρό βαθμό εκσυγχρονισμένος. Στην κατεύθυνση του εξορθολογισμού της λειτουργίας του λιμανιού, στα τέλη του 1953, συγχωνεύθηκαν οι δύο μέχρι τότε δημόσιοι οργανισμοί, δηλαδή η ΕΖΘ και το ΛΤΘ, σε έναν νέο δημόσιο οργανισμό με την επωνυμία Οργανισμός Ελευθέρας Ζώνης και Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΕΖΛΘ).

Οικονομική Κατάσταση κατά τη Συγχώνευση: Κατά τη συγχώνευση των δύο οργανισμών, η ΕΖΘ διέθετε καθαρή περιουσία που ανέρχθηκε σε 20.604.000.000 δραχμές, κυρίως από ακίνητα και εγκαταστάσεις. Η περιουσία αυτή προέκυπτε από την εκμετάλλευση της περιοχής του λιμανιού και την εκτέλεση των ετήσιων προϋπολογισμών της ΕΖΘ από το 1925. Συγκεκριμένα, οι ετήσιοι προϋπολογισμοί "αφίνουν περιθώριο πλεονάσματος εκ δραχμών 800.000.000 δ.χ. ετησίως κατά μέσον όρον, το οποίο διατίθεται για την εκτέλεση έργων" (πρακτικά ΔΣ ΕΖΛΘ, 1953-12-21).

Οικονομική Διάρθρωση και Επενδύσεις: Τα έσοδα της ΕΖΘ προέρχονται από:

1. Παγία Προσφορά του Δήμου:
   Αρχικά χρηματοδοτούσε την ΕΖΘ μέσω σταθερών εισφορών.
2. Εισπράξεις Τελών και Δικαιωμάτων:
   Τέλη εκμετάλλευσης του λιμανιού.
   Δικαιώματα από την εκμετάλλευση του λιμανιού Θεσσαλονίκης.
   Δικαιώματα επί των τελωνειακών εισπράξεων.
3. Δανεισμός και Επιχορηγήσεις:
   1925: Δάνειο 18 εκατομμυρίων δραχμών από την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος.
   1926: Έκτακτη χορήγηση 10 εκατομμυρίων δραχμών από τον κρατικό προϋπολογισμό.
   1928: Δάνειο 15 εκατομμυρίων δραχμών και 80.000 λίρες Αγγλίας από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων.
   Διαφορετικά έτη: Επιχορηγήσεις από το κράτος συνολικού ποσού 2.5 εκατομμυρίων δραχμών
   4. Αλλαγές μετά το 1941: Από το 1941, η ΕΖΘ έπαυσε να εισπράττει την πάγια εισφορά του Δήμου και τα ποσοστά επί των εισπραττόμενων δημοτικών φόρων, τα οποία μέχρι τότε προσέφεραν 3.000.000 δ.χ. ετησίως. Ουσιαστικά, η ΕΖΘ βασίζεται πλέον αποκλειστικά στα τελωνειακά δικαιώματα και τις αποθήκες, με τα τελωνειακά δικαιώματα να ανέρχονται περίπου στο 1% των εσόδων της. Για την εκτέλεση έργων διαθέτει περίπου 1.000.000 δ.χ. Τα κομιστικά δικαιώματα παραμένουν από το 1950 έως το 1954 χωρίς αύξηση, ενώ τα αποθηκευτικά δικαιώματα παραμένουν σταθερά από τον 1947 έως το 1954, παρά την αύξηση του Τιμαρίθμου από 140 έναντι 400.

Κατακλείδα
Η ΕΖΘ αντιμετώπισε σημαντικές προκλήσεις κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της, ιδίως λόγω της Κατοχής κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, που οδήγησε στην καταστροφή των υποδομών και στην αναγκαιότητα επαναλειτουργίας μετά τον πόλεμο.
Η συγχώνευση με το ΛΤΘ το 1953 οδήγησε στη δημιουργία του Οργανισμού Ελευθέρας Ζώνης και Λιμένος Θεσσαλονίκης (ΕΖΛΘ), ολοκληρώνοντας την ιστορική περίοδο της ΕΖΘ.

Με βάση τον Α.Ν. 962/23-11-1937 συστήνεται Γραφείο Γραμματείας υπαγόμενο στο Τμήμα Διοικητικό.

Με βάση το Διάταγμα του οργανισμού της ΕΖΘ του 1923 υφίσταται ένας γραμματέας με έναν βοηθό. Με βάση το Π.Δ. 25/10/1925 συστήνεται Γραμματεία της ΕΖΘ. Με βάση το Π.Δ. 11/5/1929 ονομάζεται Τμήμα Γραμματείας και Προσωπικού.
Το Τμήμα Γραμματείας και Προσωπικού άρχισε να λειτουργεί από τις 19 Οκτωβρίου 1925 όταν ξεκίνησε η λειτουργία της ΕΖΘ. Με βάση το οργανόγραμμα του Α.Ν. 962/23-11-1937 μετονομάζεται σε Τμήμα Διοικητικό.