Μέγαρο Τελωνείου ή Επιβατικός Σταθμός
Ταξονομία
Κώδικας
Σημείωση περιεχομένου
- Το Μέγαρο Τελωνείου Θεσσαλονίκης αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά μνημεία της βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της πόλης. Τα σχέδια ανατέθηκαν το 1909 στον Ελί Μοδιάνο, μηχανικό με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη και σπουδές στην École Centrale του Παρισιού, όπου ειδικεύτηκε στις κατασκευές από οπλισμένο σκυρόδεμα – μια τεχνική άγνωστη ως τότε στην πόλη. Η στατική μελέτη εκπονήθηκε από το Τεχνικό Γραφείο Hennebique, που κατείχε την πατέντα για το σύστημα του οπλισμένου σκυροδέματος.
- Η θεμελίωση του κτιρίου πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 1910 από τον Υπουργό Οικονομικών των Νεότουρκων, Τζαβίτ Μπέη (Ντονμέ εβραϊκής καταγωγής από τη Θεσσαλονίκη), και η κατασκευή ολοκληρώθηκε το 1912. Με μήκος 200 μέτρων και έκταση 12.000 τ.μ., το κτίριο αποτέλεσε την πρώτη κατασκευή της πόλης με σκελετό από μπετόν αρμέ, θέτοντας τις βάσεις για την εκβιομηχάνιση της αρχιτεκτονικής στη Θεσσαλονίκη. Η μορφολογία του παραπέμπει σε νέο-αναγεννησιακό στυλ με έντονες γαλλικές επιρροές, ανάλογες με κτίρια στην Αλεξάνδρεια, την Κωνσταντινούπολη (Σίρκετζι) και τη Σμύρνη.
- Αν και ο αρχικός αρχιτεκτονικός σχεδιασμός αποδίδεται στον Alexandre Vallaury, η μελέτη και η αποπεράτωση έγιναν από τον Μοδιάνο, ο οποίος μετέφερε στη Θεσσαλονίκη την τεχνογνωσία που απέκτησε στη Γαλλία.
- ο κτίριο τοποθετήθηκε στρατηγικά στο μέτωπο της θάλασσας, ανάμεσα στους λιμενοβραχίονες, εξυπηρετώντας τις ανάγκες του ταχέως αναπτυσσόμενου λιμένα. Στεγάστηκε αρχικά η οθωμανική τελωνειακή υπηρεσία και αποτέλεσε κομβικό σημείο του διεθνούς εμπορίου. Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, πέρασε στον έλεγχο του ελληνικού κράτους και συνέχισε να λειτουργεί ως τελωνείο, ενώ η δημιουργία της Ελεύθερης Ζώνης (1923) αύξησε τη σημασία του ως εμπορικού κέντρου.
- Το κτίριο υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω βομβαρδισμών (1944) και περαιτέρω φθορές κατά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων, ενώ επλήγη και από τον σεισμό του 1978. Οι εργασίες αποκατάστασης ολοκληρώθηκαν το 1952–1953, με χρηματοδότηση αρχικά από το Λιμενικό Ταμείο και αργότερα από το Σχέδιο Μάρσαλ.
- Το κτίριο κηρύχθηκε διατηρητέο το 1977, αλλά η επίδραση του θαλάσσιου περιβάλλοντος και οι σεισμικές καταπονήσεις προκάλεσαν σοβαρά στατικά προβλήματα. Για μεγάλο διάστημα παρέμεινε εκτός λειτουργίας. Σήμερα στεγάζει τον Επιβατικό Σταθμό, εξυπηρετώντας κυρίως τα κρουαζιερόπλοια, καθώς οι τακτικές ακτοπλοϊκές γραμμές έχουν διακοπεί από το 2014.