Part 01_ΒΚ - Βιβλία με θέμα Θεσσαλονίκη

Η ενότητα «Βιβλία με θέμα Θεσσαλονίκη» περιλαμβάνει εκδόσεις που εστιάζουν στην ιστορία και την εξέλιξη της πόλης, με ιδιαίτερη έμφαση στο λιμάνι της. Το αρχείο περιλαμβάνει τρία σημαντικά τεκμήρια για την ιστορία του λιμανιού και της πόλης της Θεσσαλονίκης, με επίκεντρο την πολεοδομική, οικονομική και κοινωνική της μεταμόρφωση από την αρχαιότητα έως τον 20ό αιώνα.

Το πρώτο τεκμήριο είναι το βιβλίο «Ο λιμήν της Θεσσαλονίκης» του Ιωάννη Βασδραβέλη, εκδοθέν το 1959. Το έργο αυτό αποτελεί την πρώτη προσπάθεια σύντομης ιστορικής επισκόπησης του λιμένα της πόλης από την αρχαιότητα έως τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Αποτελείται από 103 σελίδες και περιλαμβάνει εννέα κεφάλαια, επίμετρο, χάρτες, πίνακες, φωτογραφίες και τεχνικά σχέδια. Η αφήγηση εκτείνεται από την αρχαία, ρωμαϊκή, βυζαντινή και οθωμανική περίοδο έως τη σύγχρονη εποχή, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενοποίηση των λιμενικών οργανισμών και τα έργα εκσυγχρονισμού της δεκαετίας του 1950. Ο συγγραφέας, Ιωάννης Βασδραβέλης, πτυχιούχος Νομικών και Οικονομικών Επιστημών, υπηρέτησε επί δεκαετίες στην Ελεύθερη Ζώνη Θεσσαλονίκης και στον μετέπειτα οργανισμό ΕΖΛΘ. Από το 1925 έως τη δεκαετία του 1950 ανέλαβε διαδοχικά τις θέσεις λογιστή, προϊσταμένου, διευθυντή οικονομικών υπηρεσιών και τελικά γενικού διευθυντή. Το ιστορικό πλαίσιο του βιβλίου τοποθετείται στην περίοδο μετά το 1953, όταν συγχωνεύθηκαν οι οργανισμοί της Ελεύθερης Ζώνης και του Λιμενικού Ταμείου σε έναν ενιαίο φορέα (ΕΖΛΘ) και δρομολογήθηκαν εκτεταμένα λιμενικά έργα: επισκευές και επεκτάσεις προβλητών, προμήθεια μηχανημάτων, δημιουργία εγκαταστάσεων όπως τα ψυγεία και η ιχθυόσκαλα. Ενδεικτικά τεκμήρια του βιβλίου περιλαμβάνουν περιγραφές και εικόνες του αρχαίου, βυζαντινού και οθωμανικού λιμανιού (σελ. 8–9, 20–21, 42–43), φωτογραφία αποθήκης στη δυτική ζώνη (σελ. 80–81) και τεχνικά σχέδια.

Το δεύτερο τεκμήριο φέρει τον τίτλο «Μεταμορφώσεις ενός δρόμου – Από την Καπανάζα στην Οδό του Αγίου Μηνά» και αποτελεί έντυπο βιβλίο 44 σελίδων. Εξετάζει τη μετάβαση ενός δρόμου της Θεσσαλονίκης από τη βιοτεχνική και εμπορική του χρήση στην Οθωμανική περίοδο (γνωστή ως Καπανάζα) σε σύγχρονο δρόμο αστικής ζωής, με γραφεία, εμπορικά καταστήματα και σημεία αναψυχής. Το έργο τεκμηριώνει τη μεταπολεμική αστική μεταμόρφωση μέσα από πολεοδομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δεδομένα.

Το τρίτο τεκμήριο, «Το τέλος της παλιάς μας πόλης – Θεσσαλονίκη 1870–1917», είναι έντυπο βιβλίο 35 σελίδων που βρίσκεται ακόμη σε μορφή σχεδίου. Επικεντρώνεται στην καθημερινή ζωή, την πολεοδομική διάταξη και την πολιτισμική φυσιογνωμία της παλιάς Θεσσαλονίκης κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο, έως και την πυρκαγιά του 1917. Μέσα από αφηγήσεις και οπτικό υλικό αναδεικνύεται η σταδιακή εξαφάνιση του παραδοσιακού οικιστικού ιστού και η αρχή μιας νέας πολεοδομικής εποχής για την πόλη.

Τα παραπάνω τεκμήρια συνθέτουν μια πολύπλευρη εικόνα της Θεσσαλονίκης και του λιμανιού της, συνδυάζοντας ιστορική αφήγηση, αστική ανθρωπογεωγραφία και υλική τεκμηρίωση του παρελθόντος.