Πεδίο Αναγνώρισης
Τύπος της Οντότητας
Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου
Καθιερωμένη μορφή του Ονόματος
Ελληνική Χωροφυλακή
Παράλληλη μορφή(ες) του Ονόματος
Τυποποιημένη μορφή(ες) του ονόματος σύμφωνα με άλλους κανόνες
Άλλες μορφές του ονόματος
- Βασιλική Χωροφυλακή
Κωδικοί αναγνώρισης για Συλλογικά Όργανα
Πεδίο περιγραφής
Ημερομηνίες της ύπαρξης
Σύσταση: 1833-06-01 Κατάργηση: 1984
Ιστορικό/Βιογραφικό
Η Ελληνική Χωροφυλακή ήταν το μεγαλύτερο και σημαντικότερο σώμα ασφαλείας της Ελλάδας για 150 χρόνια. Συστήθηκε με βασιλικό διάταγμα την 1η Ιουνίου 1833, ανήμερα των γενεθλίων του βασιλιά Όθωνα, ως Βασιλικό Σώμα Χωροφυλακής και μετονομάσθηκε αργότερα σε Ελληνική Βασιλική Χωροφυλακή και στη συνέχεια σε Ελληνική Χωροφυλακή, όπου και έφθασε μέχρι το 1984 όταν με νόμο συγχωνεύθηκε με την Αστυνομία Πόλεων σε ενιαίο αστυνομικό σώμα υπό τη σύγχρονη ονομασία Ελληνική Αστυνομία (ΕΛ.ΑΣ.).
Η Χωροφυλακή, ένας από τους σημαντικότερους οργανισμούς του ελληνικού κράτους για πολλά χρόνια, ήταν υπεύθυνη για τη δημόσια τάξη και ασφάλεια σε όλη την Ελλάδα εκτός από την Αθήνα, τον Πειραιά, την Πάτρα και την Κέρκυρα, που ήταν αρμοδιότητα της Αστυνομίας Πόλεων. Επίσης, ήταν υπεύθυνη για την αστυνόμευση του προσωπικού του Ελληνικού Στρατού μέχρι το 1951 (οπότε και δημιουργήθηκε η ΕΣΑ) και την προστασία της βασιλικής οικογένειας. Ήταν σώμα με στρατιωτική οργάνωση και πειθαρχία και οι άντρες του πολέμησαν σε όλους τους πολέμους που διεξήγαγε το ελληνικό κράτος από το 1897 έως το 1949, ενώ παράλληλα αντιμετώπιζαν το έγκλημα, όντας έτσι πρωταγωνιστές σε πολλά μεγάλα ιστορικά γεγονότα της σύγχρονης Ελλάδας.
Στον εμφύλιο και στα χρόνια που ακολούθησαν, στο διεθνές πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου, η Χωροφυλακή έγινε το κύριο όργανο της αντικομμουνιστικής εκστρατείας του ελληνικού κράτους και οι άνδρες της απέκτησαν φήμη απηνούς διώκτη όλων των πολιτών που δεν ανήκαν πολιτικά στη Δεξιά, κάτι που αποτυπώθηκε στη γνωστή φράση της εποχής «ο φόβος του χωροφύλακα». Στο ίδιο πλαίσιο συνδέθηκε με περιστατικά δολοφονιών, βίας και άλλων παρακρατικών ενεργειών.
Ο πρώτος αρχηγός στην ιστορία του Σώματος, από το 1833 μέχρι το 1835, ήταν ο φιλέλληνας Γάλλος συνταγματάρχης Φραγκίσκος Γκραγιάρ, που διορίστηκε σ' αυτή τη θέση από την Αντιβασιλεία του Όθωνα, ενώ ο τελευταίος, από το 1982 έως το 1984, ήταν ο αντιστράτηγος Μανώλης Μπριλλάκης, που διορίστηκε από την πρώτη κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου.
Το 1969 η Ελληνική Βασιλική Χωροφυλακή μετονομάσθηκε σε Ελληνική Χωροφυλακή. Την ίδια χρονιά απέκτησε και το τελευταίο (στην ιστορία της) έμβλημα, τη βοιωτική ασπίδα.
Τοποθεσίες
Νομικό καθεστώς
Λειτουργίες, επάγγελμα και δραστηριότητες
Πολλοί χωροφύλακες πήραν μέρος ανεπίσημα στον Μακεδονικό Αγώνα. Αποσπάσματα της Χωροφυλακής πολέμησαν στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918). Οι πολεμικές αυτές δραστηριότητες την κρατούσαν προσκολλημένη στη στρατιωτική δομή της και στο να παραμελεί τα αμιγώς αστυνομικά της καθήκοντα. Μετά το 1935 μεταλλάχτηκε σταδιακά σε ένα αμιγώς αστυνομικό σώμα, μια πορεία που διακόπηκε κατά τη στρατιωτική δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά (1936-1940), τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1940-1945) και τον εμφύλιο πόλεμο (1946-1949) στον οποίο η Χωροφυλακή έπαιξε σημαντικό ρόλο, όπως και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας των Συνταγματαρχών (1967-1974). Το 1946 η Χωροφυλακή έπαψε να αποτελεί οργανικό τμήμα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και μετατάχθηκε στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης.
Η Ελληνική Χωροφυλακή συνδέθηκε με περιστατικά δολοφονιών, βίας, παρακρατικών ενεργειών αλλά και -επί Κατοχής- με τη συνεργασία με τους κατακτητές. Κατά τις εργατικές κινητοποιήσεις της Θεσσαλονίκης τον Μάιο του 1936, η μεγάλη απεργία και διαδήλωση των καπνεργατών διαλύθηκε με πυρά από τους Χωροφύλακες με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους δώδεκα πολίτες ανάμεσα στους οποίους και ο 25χρονος αυτοκινητιστής Τάσος Τούσης (9 Μαΐου 1936). Η φωτογραφία που απαθάνατισε την μητέρα του να τον θρηνεί μόνη στο μέσον του δρόμου, στη διασταύρωση των οδών Βενιζέλου και Εγνατία, δημοσιεύθηκε στον Τύπο και αποτέλεσε την έμπνευση του Γιάννη Ρίτσου για την συγγραφή της συλλογής του Ο Επιτάφιος. Οι τραυματίες ήταν πάνω από 280.
Χωροφύλακας της δεκαετίας του 1940 με στολή, σε φωτογραφία μαζί με τη σύζυγό του.
Στις 26 Οκτωβρίου 1961 δολοφονήθηκε ο Στέφανος Βελδεμίρης, στέλεχος της νεολαίας της ΕΔΑ, από τον χωροφύλακα Σπύρο Φιλίππου, λίγες μέρες πριν τις εκλογές του 1961, στη Θεσσαλονίκη, που έμειναν στην ιστορία ως εκλογές βίας και νοθείας. Η κυβέρνηση Καραμανλή, τα Σώματα Ασφαλείας και οι Ένοπλες Δυνάμεις προέβησαν προεκλογικά σε εκτεταμένη τρομοκρατία εναντίον πολιτών και κομμάτων του Κέντρου και της Αριστεράς αλλά και σε νοθεία του εκλογικού αποτελέσματος.
Στη Θεσσαλονίκη στις 5 Σεπτεμβρίου 1967 ο Γιάννης Χαλκίδης (στέλεχος της Νεολαίας Λαμπράκη των Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης και της ΕΔΑ και μέλος της αντιστασιακής-αντιδικτατορικής οργάνωσης Πατριωτικό Μέτωπο) δολοφονήθηκε εν ψυχρώ από τον ασφαλίτη της χωροφυλακής Αντώνη Λεπενιώτη με δυο σφαίρες στην πλάτη. Την τελευταία σφαίρα την έριξε εξ επαφής.